Klooster Jeruzalem

Het klooster Jeruzalem of Gerkesklooster werd in 1240 gesticht door een rijk en machtig landheer uit Twijzel. Deze Gercke Harkema had geen kinderen, maar wel vele bezittingen, waaronder de nederzetting Wigerathorp(e), dat op een terp in het noordoostelijk kleigebied van Augustinusga lag.

Uit vroomheid (maar misschien ook wel een beetje om zijn naam voort te laten bestaan) besloot hij in Wigerathorp een klooster te stichten. De stichting van het klooster, dat volgens hun voorschriften steeds ver van de bewoonde wereld in de "woestijn" gevestigd moest worden, werd na veel touwtrekkerij eerst in 1249 afgerond met de opname in de orde van Citeaux. (Cisterciënzer kloosterorde) Het klooster kreeg indertijd de naam Jeruzalem, maar werd in de wandeling vaak Gerkes klooster genoemd.

Binnen de cisterciënzer kloosters leefden twee groepen monniken zo goed als gescheiden van elkaar. Het waren de grijze (schiere) monniken en de witte monniken, zo genoemd naar de kleur van hun pij. De grijze monniken zorgden voor de landbouw en ontginning van gebieden en de witte monniken hielden zich voornamelijk bezig met studie en gebed. Het klooster in Gerkesklooster werd gesticht vanuit het cisterciënzer klooster Klaarkamp uit Rinsumageest.

http://www.gerkesklooster-stroobos.nl/paginas/geschiedenistotaal_bestanden/pagina%20delen/Image1.gifVoor onze omgeving heeft dit Cisterciënzer mannenklooster, met de status van abdij, een belangrijke rol gespeeld. De kloosterlingen van Jeruzalem hebben zowel in de inpoldering van het stroomgebied van de Lauwers, als in de vervening van het Surhuister veen een groot aandeel gehad. Deze venen lagen ten zuiden van Surhuizum. Ten noorden van het klooster, rond de monding van het riviertje de Lauwers, had men een groot aandeel in bedijkingen en regeling van de waterstand door middel van sluizen. De vruchtbare kwelderlanden van de Lauwerszee, die bij wijze van spreken maar bleven opslibben, hebben het klooster dan ook een fortuin opgeleverd. De nederzettingen met enkele monniken, op afgelegen grondbezit van een landbouwend klooster, noemde men een voorwerk of uithof. De kloosterbroeders die daar werkten, noemde men lekebroeders. Dat waren een soort werkmonniken die geen verplichting hadden tot het bijwonen van de koordiensten. Uit deze voorwerken zijn de dorpen Visvliet, Pieterzijl en Munnekezijl ontstaan.Tevens bezat het klooster van oudsher wereldlijke rechtsmacht over de meiers in de omgeving en speelde het een belangrijke rol bij het bestand en de vrede van 1422 tussen de Schieringers en de Vetkopers. De bedijkingen van de Kruislanden in samenwerking met het zusterklooster Aduard en particulieren was ongetwijfeld het hoogtepunt in de geschiedenis van het Gerkesklooster. Het kreeg voor zijn aandeel in de kosten ruim 
de helft van het bedijkte land toegewezen. Het klooster Jeruzalem was dan ook een van de rijkste
kloosters van de provincie Friesland.

http://www.gerkesklooster-stroobos.nl/paginas/geschiedenistotaal_bestanden/pagina%20delen/kloost1.jpg

Het kloostergebouw bevatte grote zalen en kamers, een toren, ziekenhuis, molen, schuren, stalgebouwen en een brouwerij. Het hele klooster met de bijgebouwen was omgeven door een grote hof en deze was weer omgeven door een muur. In deze muur was aan de noordoostzijde een poort, waarvan nog lang enige overblijfselen te zien waren en waaraan de naam Poorthoek nog herinnert. Naast het klooster was een kerk, die onmiddellijk aan het hoofdgebouw stond. In de toren van deze kerk hing een klok. Merkwaardig is het feit, dat de klok van deze kloosterkerk nog bestaat, echter niet in Gerkesklooster, maar in Denemarken. Hoogstwaarschijnlijk hebben de watergeuzen – omstreeks 1571 tijdens de 80-jarige oorlog – deze klok geroofd en naar Denemarken doorverkocht. Deze kerk is nu de grote klok van de kerk in het dorp Gadstrup op Seeland.

Tot 1580 bleef de stichting van Gercke bestaan, maar toen moest het klooster op last van de Friese Staten, net als vele andere kloosters, worden afgebroken. Het enige wat overgebleven is, is de reeds genoemde brouwerij. Deze is in 1629 in gebruik genomen als kerkgebouw.


Home - Over mij - Contact

 

Deze site is eigendom van de Ondernemers Vereniging Gerkesklooster-Stroobos

Het onderhoud van deze website is in handen van Klaas van der Schuit